Vatandaşlık Temel Hukuk Kavramları

Kpss vatandaşlıktan, her sene ortalama 3 soru bu konudan çıkıyor.

  • TEMEL HUKUK KAVRAMLARI

 

  • YAPTIRIM TÜRLERİ
  • 1- CEZA (ör; “disiplin cezaları,hapis ve adli para cezaları “)
  • 2- CEBRİ İCRA ( zorla yükümlülüğü yerine getirtme; ör;”nafaka borcunu ödemeyene ödettirme”)
  • 3- TAZMİNAT ( zararların ödettirilmesi; ”haksız fiil,mağduriyet “ cümlelerde geçer)
  • 4- HÜKÜMSÜZLÜK(GEÇERSİZLİK) (ör; ev satışının tapuya gidilmeden yapılması)
    • 4a) YOKLUK (kanunun aradığı şartların bulunmaması; ör; “imam nikahı “ )
    • 4b) BUTLAN (Mutlak Butlan-“Ayırt etme gücü olamayan birisinin yaptığı işlemler”)(Nisbi Butlan-ör;“zorla evlendirilmek,sarhoş vaziyette imza atmak”)
  • 5- TEK TARAFLI BAĞLAMAZLIK ( ör;18 yaşından küçüklerin yaptığı sözleşmelerde ergin olmayanı bağlamaz)

 

  • NOT;
  • Yokluk,Butlan,Tek Taraflı Bağlamazlık ve Tazminat ÖZEL HUKUK YAPTIRIMIDIR.
  • Ceza,Cebri İcra ve İptal KAMU HUKUKU YAPTIRIMIDIR

 

  • Hukuk Kurallarının Türleri
  • Pozitif Hukuk- Yürürlükteki yazılı yazısız tüm hukuk kuralları
  • Mevzu Hukuk- Yürürlükteki yazılı hukuk kuralları
  • İdeal Hukuk- Olması gereken hukuk
  • Tarihi Hukuk- Yürürlükten kaldırılmış hukuk
  • Hukuk Kurallarının Çeşitleri
  • a- Emredici Hukuk Kuralları-Kesinlik ifadesi vardır.(18 yaşını doldurunca ergin olunur)
  • b- Yedek Hukuk Kuralları
  • -Tamamlayıcı ör;yasal faiz oranı  , Yorumlayıcı ör;Kira sözleşmesinde ayın ortası ifadesi , Tanımlayıcı Hukuk Kuralları

 

  • Boşluk Türleri
  • a- Kural İçi Boşluk: Hakimin takdir yetkisi; ör,hakimin nafaka miktarını belirlemesi
  • b- Kural Dışı Boşluk: İstenmeden bırakılan boşluktur.
  • -Açık boşluk(Uygulanabilir bir hükümün olmaması)
  • -Örtülü Boşluk (verilecek hükmün başka bir hükümle çatışmasıdır)

 

  • Hukuk Kurallarının Dalları
  • Özel Hukuk - Kişiler arasındaki ilişkileri düzenler (medeniborçlar, ticaret, devletler özel hukuku)
  • Kamu Hukuku -Kişiler ile devlet arasındaki ilişkileri düzenler(anayasa, idare, ceza, vergi, icra, yargılama, devletler genel hukuku)
  • Özel Hukuk Dalları
  • Medeni Hukuk-Miras Hukuku, Eşya Hukuku, Kişiler Hukuku, Aile Hukuku
  • Kişilik, sağ ve tam doğumla başlar.Ölüm ve gaiplik ile sona erer.
  • Doğumlar 1 ay içinde , ölümler ise 10 gün içerisinde nüfus memurluğuna bildirilmelidir.

 

  • Kütükler
  • a- Doğum kütüğü: Doğumlara ilişkin bilgiler ve kimsesiz bulunmuş çocuklar hakkında işlemler kanunlara göre bu kütüğe yapılır. Bu bilgilere kişinin künyesi denir.
  • b- Ölüm kütüğü: Bir kimse ölümüne kesin gözle bakılan durumlarda ortadan kaybolur ve cesedi bulunamazsa o yerin en büyük mülki amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşülür.Gaiplikte ise mahkeme kararıyla hakimin bildirmesiyle kaydı yapılır.
  • c- Evlenme kütüğü: Evleme memuru kaydı yapar.Ayrıca kayıtlı bulundukları nüfus müdürlüklerinede bildirilir.
  • d- Aile kütüğü: Aynı soyadını taşıyan ve aynı soydan gelen ,daha önce bir hanede bulunan kişiler bu kayıtlarını devam ettirmek isterlerse,tek bir aile gibi kayıtları bu kütükte devam eder.
  • e- Yer Değiştirme kütüğü: Yerleşim yeri değişikliğinde bu kütükte işlem yapılır

 

  • Kişiliğin Sona Ermesi
  • Ölüm karinesi
  • Birlikte ölüm karinesi (ör;uçak kazası)
  • Gaiplik
  • Gaiplikte ölüm tehlikesinde kaybolduysa en az 1 yıl, uzun zamandır haber alınmadıysa en az 5 yıl geçmelidir.
  • Gaiplik kararını mahkeme verir.

 

  • Kamu Hakları
  • a- Kişisel Haklar ör; kişinin dokunulmazlığı,dernek kurma ,haberleşme,basın hürriyeti,mülkiyet hakkı,düzeltme ve cevap hakkı,konut dokunulmazlığı )
  • b- Sosyal ve Ekonomik Haklar (cümlelerde maddiyat ,sağlık,spor,refah artışı vs varsa ).ör; sendika kurma,çalışma hakkı ve ödevi,konut hakkı,eğitim ve öğretim hakkı,toprak mülkiyeti)
  • c- Siyasi Haklar ( ör; seçme seçilme ,siyasi parti üyeliği,dilekçe hakkı,kamu hizmetine girme hakkı,vergi ödevi,vatandaşlık hakkı,vatan hizmeti)
  • Vatandaşlık hakkının kazanımında ve kaybedilmesinde İçişleri Bakanı teklif eder ,Bakanlar Kurulu karar verir. Yargı yolu kapanmaz.
  • Temel hak ve ödevler olağan zamanlarda sadece kanunla sınırlanır.Olağanüstü dönemlerde KHK ile de sınırlanır.(ohal, seferberlik, sıkıyönetim, savaş) 1982 yılında düzenlenmiştir.

 

  • Çekirdek Haklar (sınırlandırılamaz)
  • -Kişinin yaşama hakkı
  • -Din,vicdan,düşünce ve kanaatleri açıklamaya kimse zorlayamaz.
  • -Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez
  • -Mahkeme kararı ile sabitleşinceye kadar herkes masumdur.

 

  • Özel Hakların Türleri
  • 1- Mahiyetlerine göre haklar
  • -Mutlak Haklar- sahibi tarafından herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. ör;mülkiyet hakkı
  • -Nispi Haklar- sadece taraflar arasında söz konusudur. ör; alacak hakkı
  • 2- Konularına göre haklar
  • -Malvarlığı hakları
  • -Kişilik hakları
  • 3- Kullanılmalarına göre haklar
  • -Devredilebilen haklar-( ör; satım,bağışlama,miras)
  • -Devredilemeyen haklar- (ör; kişilik hakları)
  • 4- Amaçlarına göre haklar
  • -Yenilik doğuran haklar
  • -Alelade haklar-Kullanılmalarıyla yeni bir hukuki durum meydana getirmiyor. ör;velayet hakkı

 

  • Hakların Kazanılması- Subjektif İyi Niyet
  • Hakların Kullanılması- Objektif İyi Niyet(dürüstlük)
  • Hakların Korunması-Talep Yolu,Dava Yolu

 

  • Hak Sahibi Tarafından Korunması
  • a- Meşru müdafaa- saldırıya karşı bir kimsenin kendisini veya bir başkasını korumak için gösterdiği zorunlu tepkidir.
  • b- Zaruret Hali- bir tehlikeden kurtulmak için üçüncü kişinin şahsına veya malına zarar vermesi
  • c- Kuvvet Kullanma- O an da devlet gücünden faydalanmak imkansız ise ve hakkın kaybolması söz konusuysa kişinin hakkını bizzat elde etmesi veya korumasıdır.

 

  • EHLİYET KAVRAMI
  • 1- HAK EHLİYETİ: Hak ve borç sahibi olabilme,haklardan yararlanabilme
  • 2- FİİL EHLİYETİ: Hakları kullanabilme gücüdür,hak ve borç yaratabilme
  • FİİL EHLİYETİNİN ŞARTLARI
  • a- Erginlik: normalde 18 yaş tamamlanmasıyla olur.
  • Evlenme ile de kişiler ergin olurlar. 17 yaşını tamamlayanlar velisinin rızası ile evlenebilir. 16 yaşını tamamlayanlarda hakimin izni ile evlenebilirler.
  • Hakim kararıyla da kişiler ergin kılınabilir. 15 yaşını tamamlamış olma şartı ile küçüğün menfaatiyle alakalı bir durum varsa hakim ergin kılabilir. Bu karar geri alınamaz ancak kişi gerekiyorsa kısıtlanabilir.
  • b- Ayırt etme gücü ( engelleyen durumlar: yaş, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk vs )
  • c- Kısıtlı olmama (kötü yaşama tarzı, akıl zayıflığı, bir seneden fazla özgürlüğü bağlayıcı ceza)

 

  • FİİL EHLİYETLERİNE GÖRE SINIFLANDIRMA
  • TAM EHLİYETLİLER (ergin ve kısıtlı olmayanlar)
  • SINIRLI EHLİYETLİLER ( tam ehliyetlidirler fakat sınırlandırılmışlardır bazı konularda.ör:evli kişiler tek başlarına evlerini satamazlar)
  • SINIRLI EHLİYETSİZLER (ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar)
  • TAM EHLİYETSİZLER ( ayırt edemeyen herkes )
  • CEZA HUKUKU
  • CEZALAR:
  • Ağırlaştırılmış müebbet cezası: Hükümlünün hayatı boyunca devam eder.Sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir.
  • Müebbet cezası: Hayat boyu
  • Süreli hapis cezası: Bir yıldan az 20 yıldan fazla olmayacak şekilde verilir.
  • Adli para cezası: 5 günden az ve 730 günden fazla olamamak üzere devlet hazinesine ödenir. Günlük miktarı 20 tl ile 100 tl arasında değişir.

 

  • Suç ve Suçun Unsurları
  • Kanuni unsur (tipiklik)- kanunsuz suç ve ceza olmaz
  • Maddi unsur (hareket)- icra , ihmal,nedensellik bağı-illiyet
  • Manevi unsur (kusurluluk)- kast ve taksir

 

  • Ceza ve Ceza Ehliyeti
  • 1) Temyiz Kudreti
  • Ayırt etme gücüdür. (Akıl hastalığı,akıl zayıflığı,alkol ve uyuşturucu bağımlılığı(irade dışı alınırsa))
  • 2) YAŞ
  • 12 yaşını doldurmayanlara ceza verilmez.12-15 arası olgunsa ceza indirim yapılır.15-18 arasıda indirimli 18 yaşını dolduranlar tam ehliyetlidir.Sağır ve dilsizler için 15 yaş altına ceza verilmez. Ceza ehliyeti 21 dir.

 

  • Ceza Yargılama Hukunun Temel Kavramları
  • Soruşturma, şüphelinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadarki evredir
  • İddianame, soruşturma sonrası yeterli delil ile Cumhuriyet savcısının hazırladığı belgedir
  • Kovuşturma, iddianamenin kabulü ile hükmün kesinleşmesine kadar olan evredir
  • Müdafi: şüphelinin avukatı
  • Vekil: zarar görenin avukatı
  • Toplu suç: 3 kişiden fazla kişinin birlikte suç işlemesi
  • İlam : kesinleşmiş mahkeme sonucu

 

  • NOT
  • Kamu davası açma görevi Cumhuriyet savcısınındır
  • Gözaltına alınanlar en geç 48 saat içinde mahkemeye gönderilir. Toplu şuçta 4 gündür bu süre
  • Sulh ve Asliye Ceza mahkemelerinin tutukluluk süresi en çok 1 yıldır
  • Ağır ceza mahkemelerinde ise tutukluluk süresi en çok 2 yıldır

 

  • İCRA İFLAS HUKUKU
  • Aciz vesikası: İcra ile alacağın tamamını alamayan alacaklıya ödenmeyen alacak kısmı için icra dairesi tarafından verilen belgedir
  • Konkordato: Alacaklı ve borçlu arasında ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesidir.

 

  • VERGİ HUKUKU
  • Temel ilkeleri, vergide adalet, vergide genellik ve vergilerin kanuniliği

 

  • MİRAS HUKUKU
  • Mirasbırakan(muris) : sadece gerçek kişiler miras bırakabilir.tüzel kişiler miras bırakamazlar.
  • Tereke(miras)
  • Mirasçı: gerçek veya tüzel kişilerdir.

 

  • BORÇLAR HUKUKU
  • Para borcunu ifade etmek için DAR ANLAMDA BORÇ
  • Borç ilişkisini ifade etmek için GENEL ANLAMDA BORÇ ifadesi kullanılır.
  • Borç ilişkisinin unsurları Alacaklı,Borçlu ve Edim’dir
  • Borcun kaynakları:
  • a- Hukuki işlemler (ör, sözleşmeler )
  • b- Haksız fiiller (hukuka aykırılık,kusur,zarar ve illiyet bağı olmak üzare bu 4 şart bir arada bulunursa sonucunda tazminat ödenir)
  • c- Sebepsiz zenginleşme ( ör, yanlış hesaba para gönderilmesi )
  • Borçların sona ermesi
  • İfa,yenileme,birleşme,kusursuz imkansızlık,zamanaşımı,ibra ve takas yoluyla borçlar sona erer.
  • Bütün borçlar zamanaşımına uğrarken aciz vesikasına bağlanmış veya taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış borçlar zamanaşımına uğramaz.
  • Genel zamanaşımı süresi 10 yıldır.
  • Kira,şirket sözleşmeleri,otel,lokanta giderleri,sanatkarların,esnafın,noterlerin,işçilerin,ücret alacakları 5 yıldır
  • Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeden doğan alacakların süresi 1 yıldır.
  1. Kübra 30/09/2015
    Emeğinize sağlık siteyi çok beğendim
  2. çok teşekkürler..
  3. Umran 17/03/2016
    Allah razi olsun.

Soru sormak için giriş yapın veya Siteye kayıt olun

Memur Alımları, İlanlar, Haberler ve duyurular