Osmanlı’da Beylerbeyi – Beylerbeylikleri – Eyaletler

OSMANLIDA BEYLERBEYLİĞİ
  •  Beylerbeyi Osmanlı Devleti döneminde bir eyaletin yönetiminden sorumlu olan kişidir.
  • osmanlıda beylerbeyliği
    • On dördüncü yüzyıl boyunca beylerbeyi, Osmanlı Devleti’nde taşra kuvvetlerinin kumandanı ve çeşitli sancaklara dağılmış beylerin topluca amiri durumundaydı. Dolayısıyla belli bir bölge ile doğrudan doğruya münasebeti yoktu.
    • İlk defa Sultan Birinci Murad Han zamanında Lala Şahin Paşa, Rumeli Beylerbeyi olarak tayin edildi.
    • Edirne ise, beylerbeyliğin ilk merkezi yani Paşa sancağı oldu. Daha sonra bu beylerbeyliğe ilave olarak 1393’te Anadolu, 1413’te ise Rum (Amasya, Tokat, Sivas) ve daha sonra Karaman beylerbeylikleri kuruldu.
    • 16. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı Devletine geniş yeni toprakların ve ülkelerin katılmasına kadar yeni devletin ilk iki yüz yıllık gelişmesinde bu dört beylerbeyliğin önemi çok büyük oldu.
    • 15. yy beylerbeyi beratlarına göre görevleri şu şekildedir:
    • Eyaletindeki bütün devlet işlerinde sultanın temsilcisi olarak beylerbeyi,divanında askerî zümresine dair çeşitli meseleleri halletmek.
    • Bölgesinde emniyeti sağlamak.
    • Timarlıların atanma ve terakkileri ile belli bir miktara kadar timar tevcih işlemlerini yürütmek.
    • Beylerbeylerinin bu genel otoritelerine karşı bölgelerinde bir sancağın kendilerine ayrılmış olması dolayısıyla normal idarede bunlar da birer sancak beyi sayılabilirler.
    • Ayrıca bölgelerindeki sancak beylerinin tayinlerinin doğrudan doğruya merkezden yapılması ve sancak beylerinin idarede ve seferlerde yine sultanın emriyle ayrı olarak görevlendirilebilmeleri beylerbeylerinin otoritelerini sınırlandırmaktadır.
    • On yedinci yüzyılda ise sancakbeyi tayinlerinde beylerbeyilerin (eyalet valilerinin) daha fazla sözü geçmeye ve bazı tayinler bunların tavsiyesiyle yapılmaya başlandı. Ancak geçen süre zarfında beylerbeyilerin sayıları da arttığından eski kıymet ve itibarları kalmadı.
    • Eyaletlerin kaldırılması ile, vilayetlerin teşekkülü ve buralara valilerin tayin edilmesi ile beylerbeylik bir unvandan ibaret kaldı.
    • OSMANLIDA EYALETLER-BEYLERBEYLİKLERİ
    • Aynî Ali Efendi, 1609 târihinde yazdığı risalesinde ve Koçi Bey, on yedinci yüzyılın ilk yarısında hazırladığı meşhur risalesinde eyâletlerin idare ve teşkîlâtlarını şöyle anlatmışlardır:
    • Rumeli Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Sofya ve Manastır.
    • Sancaklar: Köstendil, Mora, İşkodra, Tırhala, Yanya, Ohri, Dukakin, Silistre, Niğbolu, Vidin, Avlonya, Elbasan, Delvine, Üsküp, Selanik, Vize, Kırkkilise (Kırklareli), Çirmen, Alacahisar, Prizren, Vuçitrin, Bender, Akkerman.
    • Beylerbeylik hassı: 1.100.000 akçe.Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 500.000 akçe. Zeamet mikdârı: 914. Tımar mikdârı: 8.360 akçe. Eyâletin yıllık hâsılı: 56. 857.000 akçe. Sipâhî ve cebeli yekünü: 30.300.
    • Bosna Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Saraybosna.
    • Sancaklar: Hersek, Klis, İzvornik, Pojega (Pozega), Racna, Kerka, Rahviçe.
    • Beylerbeylik hassı: 650.000 akçe.Sancak beylerinin hasları: 170.000 ilâ 640.000 akçe. Zeamet ve tımar mikdârı: 389. Eyâletin yıllık hâsılı: 12.200.000 akçe. Sipâhî ve cebeli yekünü: 3.000.
    • Tamışvar (Temeşvar) Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Temeşvar.
    • Sancakları: Lipve (Lipova), Gyula (Göle), Morava, Yanova, Çanad.
    • Beylerbeyilik hassı: 806.795 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 190.000 ilâ 300.000 akçe. Eyâletin yıllık hâsılı: 8.507.336. Sipâhî ve cebeli yekünü: 2.000.
    • Budin Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Budin.
    • Sancakları: Kanije, Peçuy (Pecs), Ustuni Belgrad, Estergon (Esztergon), Vesprem, Hatvan, Serem, Şimontorina (Simontornya), Seksar, Eğri, Ösek (Ösiyek), Seçen, Mohaç, Kaban, Solnuk (Szolnuk), Fülek (Filek), Sgotvar, Novigrad, Semendre,
    • Beylerbeylik hassı: 880.000 akçe. Sancakbeyleri hasları: 210.000 ifâ 740.000 akçe. Sipâhî ve cebeli yekünü: 2.722.
    • Kıbrıs Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Lefkoşe.
    • Sancakları: İçel, Tarsus, Alâiye, Sis, Girne, Baf, Magosa (son üç sancak sâliyâneli idi).
    • Beylerbeylik hassı: 600.000 akçe.Sancakbeyleri hasları: 200.000 ilâ 240.000 akçe. Zeamet mikdârı 38. Tımar mikdârı: 1.627. Sipâhî ve cebeli yekünü: 2.238 (Aynî Ali risalesinde 4.500).
    • Cezâyir-i bahr-i sefîd eyâleti: Bu eyâlet Kapdânpaşalığa bağlıdır.
    • Sancakları: Gelibolu, Ağrıboz, İnebahtı, Karlıeli, Midilli, Sığacık. Biga, Kocaeli, Rodos Mizistre, Sakız, Nakşe (Naksos), Mehdiye (son üç sancak sâliyâneli idi).
    • Kapdânpaşa’nın hassı: 885.000.Sancak beylerinin hasları: 210.000 ilâ 440.000 akçe. Zeamet mikdârı: 126. Tımar mikdârı: 1.492. Sipâhî ve cebeli yekünü: 4.500 (sancak beyleri birer-ikişer gemi ile donanma hizmetinde olup, bu askerlerde deniz seferlerine katılırlardı).
    • Anadolu Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Kütahya.
    • Sancakları: Saruhan (Manisa), Aydın, Hüdâvendigâr (Bursa), Kastamonu, Menteşe, Bolu, Ankara, Karahisarısâhib (Afyonkarahisar), Teke-ili, Çankırı, Hamid-ili, Sultanönü, Karesi (Balıkesir).
    • Beylerbeylik hassı: 1.000.000 akçe. Sancak beylerinin hasları: 200.000 ilâ 600.000 akçe. Zeamet mikdârı: 195. Tımar mikdârı: 7.166. Sipâhî ve cebeli yekünü: 17.000. Eyâletin yıllık hâsılı: 33.832.000 akçe.
    • Karaman Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Konya.
    • Sancakları: Niğde, Beyşehir, Kırşehir, Kayseri, Akşehir, Aksaray.
    • Beylerbeylik hassı: 665.000 akçe.Sancakbeylerinin hasları: 190.000 ilâ 350.000 akçe. Zeamet mikdârı: 116. Tımar mikdârı: 1504. Sipâhî ve cebeli yekünü: 4600. Eyâletin yıllık hâsılı: 8.005.500 akçe.
    • Dulkadır Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Maraş.
    • Sancakları: Malatya, Ayıntab (Anteb), Samsad (Sümeysad), Kars (Dulkadir Kars’ı).
    • Beylerbeylik hassı: 628.450 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 300.000 ilâ 500.000 akçe. Zeamet mikdârı: 29. Tımar mikdârı: 2. 140. Sipahi ve cebeli yekûnu: 2. 582 (Aynî Ali risalesinde 5.500).
    • Eyâlet-i Rum (Rûmiye-i sugrâ) Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Sivas.
    • Sancakları: Amasya, Bozok, Divrik, Canik (Samsun), Çorum, Arabkir.
    • Beylerbeylik hassı: 900.000 akçe.Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 350.000 akçe. Zeamet mikdârı: 29. Tımar mikdârı: 3021. Sipâhî ve cebeli yekünü: 3.100 (Aynî Ali risalesinde 9.000).
    • Erzurum Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Erzurum.
    • Sancakları: Şarkî Karahisar (Şebinkarahisar), Kiği, Hımış, Pasin-i ülyâ, İspir, Malazgirt, Tekman, Kuzucan, Tortum, Mıcıngert, Mamervan.
    • Beylerbeylik hassı: 1.214.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 100.000 ilâ 320.000 akçe. Zeamet mikdârı: 120. Tımar mikdârı: 5.159. Sipâhî ve cebeli yekünü: 3.055 (Aynî Ali risalesinde 7.800).
    • Kars Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Kars.
    • Sancakları: Rancivan, Zaroşat (Arpaçay), Keçivan, Kağızman, (Şuregil ile beraber).
    • Beylerbeylik hassı: 820.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 400.000 akçe. Sipâhî ve cebeli yekünü: 1.206.
    • Çıldır Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Çıldır.
    • Sancakları: Oltu, Hartuş, Ardanuç, Ardahan, Bezrek, Haçrek, Postho, Mahcil, Acara, Pumpek, Pertekrek, Levane, Nısfı tevane, Şavşat (son dört sancak yurtluk ve ocaklıktır).
    • Beylerbeylik hassı: 925.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 600.000 akçe. Zeamet mikdârı: 97. Tımar mikdârı: 559. Sipâhî ve cebeli yekünü: 1.380 (Aynî Ali risalesinde 1.800).
    • Trabzon Beylerbeyliği: Merkezi Trabzon.
    • Sancakları: Batum. Haslarının mikdârı: 500.000 akçe. Zeamet mikdârı: 56. Tımar mikdârı: 498. Sipâhî ve cebeli yekünü: 1.750.
    • Diyarbekir Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Diyarbekir.
    • Sancakları: Harput, Ergani, Siverek, Nusaybin, Hasankeyf (Hısn-ı keyfa), Siirt, Meyyâfârikîn, Akçakale. Sincar, Habur, Çemişgezek, Eğil, Genç, Pertek, Çapakçur, Çermik, Haküt, Cezîre (bu sancakların sekiz tanesi kürt beylerine yurtluk ve ocaklık verilmişti).
    • Beylerbeylik hassı: 120.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 100.000 ilâ 500.000 akçe. Zeamet mikdârı: 42. Tımar mikdârı: 688. Sipâhî ve cebeli yekünü: 2.992 (birer zâim hükmünde olan kürt beylerinin askeri ile birlikte eyâletin süvarisi 9.000 kişiyi bulurdu).
    • Urfa Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Urfa.
    • Sancakları: Çamaş (Cemase), Habur, Deyri Ruhbe, Benî Rebia, Suruç, Ane.
    • Beylerbeylik hassı: 680.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 100.000 ilâ 280.000 akçe. Zeamet mikdârı 37. Tımar mikdârı 616. Sipahi ve cebeli yekûnu 1.600.
    • Van Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Van.
    • Sancakları: Adi-kutür, Kale-i Bâyezîd, Berda, Ovacık.
    • Beylerbeylik hassı: 1.032.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 450.000 akçe. Zeamet mikdârı: 199. Tımar mikdârı: 916. Sipâhî ve cebeli yekünü: 1.380.
    • Musul Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Musul.
    • Sancakları: Bacvanlı. Tekrit, Eski Musul, Horn ve Bane. Beylerbeylik hassı: 680.000 akçe.
    • Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 280.000 akçe. Zeamet ve tımarı: 274. Sipâhî ve cebeli yekünü: Koçi Bey, zuama ve erbâb-ı tımarı 274 kılıç demekde, Aynî Ali ise bunu tımar ve zeamet sayısı olarak göstermektedir. Aynî Ali’nin ifâdesi esas alınırsa, sipâhî ve cebelinin üç-dört yüz civarında olması iktizâ eder.
    • Haleb Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Haleb.
    • Sancakları: Adana, Ekrad-ı Kilis, Birecik, Maarra, Aziz Balisi, Mümbiç, Türkman Haleb, Azaz.
    • Beylerbeylik hassı: 817.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 500.000 akçe. Zeamet mikdârı: 104. Tımar mikdârı 799. Sipâhî ve cebeli yekünü: 2.500.
    • Şam Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Şam.
    • Sancakları: Kudüs-ü şerîf, Gazze, Safed, Sayda maa Beyrut, Nablus, Acelûn (Aclun), Lecun, Buka, Akkâ, Tedmür, Kerek maa Şüveyk.
    • Beylerbeylik hassı: 1.000.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 200.000 ilâ 360.000 akçe. Zeamet mikdârı: 128. Tımar mikdârı: 868. Sipâhî ve cebeli yekünü 2.600 (Koçi Bey 846 süvârî göstermektedir).
    • Trablusşam Beylerbeyliği: Beylerbeylik merkezi Trablusşam.
    • Sancakları: Hama, Humus, Selîmiye, Cebeliye.
    • Beylerbeylik hassı: 800.000 akçe. Sancakbeylerinin hasları: 210.000 ilâ 390.000 akçe. Zeamet mikdârı: 63. Tımar mikdârı: 571. Sipâhî ve cebeli yekünü: 1.263
    • EyâletlerBugünkü yerleri Adana Eyaleti Anadolu’nun Akdeniz kıyısı Anadolu Eyaleti Anadolu’nun batı kesimi Ankara Eyaleti Aydın Eyaleti Bağdat Eyaleti Irak’ın orta bölümü Basra Eyaleti Irak’ın güneyi Bosna Eyaleti Bosna-Hersek, Sırbistan, Hırvatistan ve Karadağ’ın bölümleri Budin Eyaleti Macaristan ve Sırbistan, Hırvatistan’ın bazi bölümleri Cezayir-i Bahr-i Sefid Eyaleti Bugunkü Yunanistan, Gelibolu, Adalar Cezayir Eyaleti Bugünkü Cezayir Çıldır Eyaleti Bugünkü Gürcistan Diyâr-ı Bekr Eyaleti Güneydoğu Anadolu ve kuzey Irak’ın bazı bölümleri Edirne Eyaleti Eğri Eyaleti Macaristan’ın bazı bölümleri Erzurum Eyaleti Erzurum ve çevresi Girit Eyaleti Habeş Eyaleti Sudan, Suudi Arabistan, Eritre, Somali Halep Eyaleti Suriye’nin Halep kenti çevresi Hersek Eyaleti Bosna-Hersek Hüdavendigâr Eyaleti İstanbul Eyaleti Kanije Eyaleti Macaristan ve Hırvatistan’ın bazı bölümleri Karaman Eyaleti Konya ve Orta Anadolu civarı Karesi Eyaleti Kars Eyaleti Kuzeydoğu Anadolu ve Gürcistan’ın bazı kesimleri Kastamonu Eyaleti Kefe Eyaleti Ukrayna ve Rusya’dan bazı bölümler Kıbrıs Eyaleti Kıbrıs adası Lahsa Eyaleti Suudi Arabistan Manastır Eyaleti Mısır Eyaleti Mısır ve İsrail, Ürdün, Suudi Arabistan’ın bazı kesimleri Mora Eyaleti Mora Yarımadası Musul Eyaleti Kuzey Irak Niş Eyaleti Podolya Eyaleti Rakka Eyaleti Suriye ve Irak’ın kuzey bölümleriyle Güneydoğu Anadolu Rum Eyaleti Rumeli Eyaleti Sayda Eyaleti Selanik Eyaleti Silistre Eyaleti Bulgaristan, Romanya, Moldavya ve Ukrayna Şam Eyaleti Şehrizor Eyaleti Irak’ın Kerkük bölgesi Temeşvar Eyaleti Romanya, Sırbistan, Macaristan Trablusgarp Eyaleti Libya Trablusşam Eyaleti Trabzon Eyaleti Lazistan yöresi Tunus Eyaleti Uyvar Eyaleti Van Eyaleti Van çevresi Varat Eyaleti Vidin Eyaleti Yanya Eyaleti Yemen Eyaleti Yemen çevresi Zigetvar Eyaleti Zûlkâdiriyye Eyaleti
      • Hidiv : Mısır valileri beylerbeyi ünvanının dışında hidiv olarak da anılmışlardır.
      • Dayı : 1671 yılından itibaren seçilerek göreve gelen Cezayir Eyaleti ve Tunus Eyaleti yöneticilerinin ünvanıdır
    1. Açelya 29/09/2015
      Osmanlı'da beylikler çok olunca haliyle biraz detaylı olmuş ama beğendim, teşekkürler

    Soru sormak için giriş yapın veya Siteye kayıt olun

    Memur Alımları, İlanlar, Haberler ve duyurular