Mısır Uygarlığı (Medeniyeti) ve Tarihi

  • Mısır Uygarlığı (Medeniyeti) ve Tarihi
  • Mısır Uygarlığı, (Khemet, Egypt) Nil Nehri boyunca uzanan coğrafyada (Nil deltası ve akdenize bakan kısım Aşağı Mısır, şu anki kuzey mısır bölgeside Yukarı Mısır olarak anılmaktadır.) antik çağlardan (M.ö. 3150’lere dayanmaktadır.) günümüze kadar pek çok eseri bırakmış, icatlar yapmış eşsiz bir medeniyetlerden biridir.

Antik mısır uygarlığı, mısır medeniyeti

  • Mısır medeniyeti’nin yaşadığı bölge; Afrikanın kuzeydoğusunda, Batı ve Doğu çölü ile Nübiye Çölünüde kapsayan; kuzeyinde Akdenizin, doğusunda Kızıldenizin bulunduğu, Nil nehri kıyıları olmuştur.
  • Antik mısır uygarlığı, medeniyeti haritası
  • Eski Mısır uygarlığı (medeniyeti) yaşam alanı
  • Mısır medeniyeti, yaklaşık 12 bin yıldır; avcı-toplayıcı ve modern insanın gelişimine ev sahipliği yapmış bir coğrafyada yaklaşık milattan önce 3150 yıllarında kurulmuştur.
  • Mısır tarihini ilk kez yazan tarihçi, yine Mısırlı olan tarih araştırmacısı ve rahip Manetho‘dur. Manetho bilinen mısır hanedanlık tarihinin Firavun Menes ile başladığını söylemektedir. Tarihçi Maneto, Menes’in milattan önce 3150’li yıllarla 3200 yıllar arasında aşağı mısır ve yukarı mısır krallıklarını birleştiren ilk kral olduğuna inandı. Fakat yakın zamanda Mısırda arkeolojik kazılarla bulunan Narmer Paletinin okunmasıyla; Menes’in değil Narmer‘in ilk firavun ve Mısır’ın birleştiricisi olduğu düşünülmektedir..
  • Yukarı Mısır bölgesinin bilinen ilk hükümdarı Tiu (Teyew) ‘dur fakat doğumu ve tam olarak yaşadığı dönem bilinmemektedir. Aşağı Mısır bölgesinin bilinen kurucusu Ro, en ünlü kralı ise Zekhen (Mısır akrebi) dir.
  • Mısır medeniyetiyle ilgili bazı kısa bilgiler:
  • Firavun: Antik Mısır’ın tüm siyasi ve dini gücü elinde tutan; tek emir vereni, Tanrı gözüyle bakılan hükümdarlarına verilen ortak unvandır.
  • Nom (sepat): Mısırdaki şehir devletleridir.
  • Narmer Paleti
  • Narmer paleti ön ve arka yüzüşu an kopyası Kanada, Toronto’da Royal Ontario Müzesi’nde bulunmaktadır.
  • Mısır tarihinde kabul gören ilk firavun olan Narmer’den evvelde hüküm sürdüğü düşülen bir de Ka vardır. Ka, Antik mısır inancında görünmeyen beden manasındadır. Mısırdaki hiyerogliflerde Ka hakkında şunlar yazmaktadır.
  • Ka fiziksel bedenden bağımsızdır, ölümsüzdür. Ka, varlığın muhafaza edici ve yaratıcı unsurudur. Her varlığın ka’sı kendine özgüdür. Varlık geliştikçe ka’sı da gelişir, ama khu’su asla değişmez. Varlık yeryüzünde ölünce ka’sına geçer. Ölüm sonrasında ka, istediği yerde bulunabilir. Ka, khu ve ba bir bütün oluştururlar.”
  • ka,ba,akhu,ankhu,netjeru,ha,ren,shut hiyeroglifik
  • Mısır hiyeroglifinde ka,ba,akhu,ankhu,netjeru,ha,ren,shut
  • Antik mısırda bilinen ilk hükümdarlar, ilk tanrılar ve firavunlar: (Sırasıyla)
  • Sekhen
  • Iry-Hor / Ro
  • Ka
  • Horus “Timsah”
  • Horus “Akrep” I.
  • Horus “Akrep” II
  • Narmer
  • Antik Mısırın bilinen ilk kadın firavunu ise Hatşepsut (Hatçepsut) tur. Mö 1503-1445 araları hükmettiği düşünülmektedir.
  • hatshepsut
  • Hatşepsut (Hatçepsut)
  • Mısır uygarlığının (medeniyetinin) önemli özellikleri:
  • Mısır Tarihi boyunca bilinen yaklaşık 190 Kral / firavun hüküm sürmüştür
  • Mısır uygarlığı, çok tanrılı bir dine inanmaktaydı.
  • Ölümden sonra hayata inanırlar ve ölüleri mumyalarlardı. Mumyalama tekniklerini geliştiren mısır medeniyeti tıp ve eczacılık alanındada gelişim göstermiştir.
  • Mısır medeniyeti, hiyeroglif ismi verilen bir tür resim yazısı kullanmış ve geliştirmişlerdir.
  • Mısır uygarlığı ondalık sayı sistemini bulmuşlardır.
  • Pi sayısıbugünkü değerine yakın hesaplamışlardır.
  • İlk defa dört işlem kullanmışlardır.
  • Mısır medeniyeti dünyanın ilk toprak çanağını yapmıştır, ilk kez fayans ve seramik kullanım örnekleri vermişlerdir.
  • Güneş yılı esasına dayalı takvimi icat etmişlerdir.
  • Müzik alanında yedi sesli notayı icat etmişlerdir.
  • Dünyada bilinen ilk şarap mahzeni Mısır uygarlığına aittir.
  • Dünyada yapılan ilk cerrahi müdahaleler mısır döneminde olmuştur.
  • Sfenks, günümüzde dünyanın en büyük tek taştan oluşan heykelidir.
  • Djoser Piramidi dünyanın ilk büyük çaplı taş binasıdır.
  • Dünyanın bilinen ilk granitten yontulmuş işleri, mısır medeniyetinin yaptığı Menkaure piramidi ve kırmızı piramit‘tir.
  • Büyük Gize Piramidi ms 1300 yılına kadar dünyanın en yüksek yapısıydı.
  • Mısırlılar bira‘da üretip, tüketmişlerdir.
  • Dünyada bilinen ilk barış antlaşması II.Ramses döneminde imzalanmıştır.
  • Mısır uygarlığının bulduğu petteia ve seega savaş oyunları satranç oyununun atası sayılmaktadır.
  • Papirus bitkisiyle dünyanın bilinen ilk kağıdını yapmışlardır.
  • Dünyadaki ilk kumaş üretimini yine Mısır medeniyeti gerçekleşmiştir.
  • Dünyanın en eski masa oyunu kabul edilen, senet adı verilen oyunu yine mısır uygarlığı bulmuştur.
  • Geometri alanında gelişmişlerdir.
  • Mısır medeniyeti, Firavunlar için 30 tondan ağırlarıda bulunan, piramitler ve halk için labirent adı verilen mezarlar inşa etmişlerdir. 
  • Antik mısırda halk sosyal sınıflara ayrılmıştır. (katipler, rahipler, askerler, tüccarlar, köylüler, köleler gibi..)

 

  • Antik Mısır uygarlığına ve firavunların hükmüne, milattan önce 31 yılında roma imparatorluğu son vermiştir.
  • Antik Mısır Medeniyeti (Uygarlığı) Tarihi Dönemler:
  • Hanedanlık Öncesi Dönem
    • Mısırda bilinen ilk insan yerleşimi eski taş çağına (yontma taş devrine), paleotik çağa kadar uzanmaktadır.
    • Bu dönemde mısır coğrafyasında Badari Kültürü, Armatyan ve Gerzyan kültürleri, Naqada Kültürü gelişme göstermiştir.
  • Eski Krallık Dönemi (1. – 6. hanedan)
    • MÖ 3.150 li yıllarda, ilk firavun Memphis şehrinde bir başkent kurmuş, Aşağı Mısır’ıda hakimiyetine almıştır.
    • Bilinen en eski firavun bazı kaynaklarca Menes kabul edilsede, yukarıda belirttiğimiz gibi bulunan narmer paletine göre menes’ten önce narmer bulunmaktaydı. Narmerdende evvel tanrılaştırılmış hükümdarlar ya da inanışlar hakimdi bunlarda; ilk baştan sona doğru şu şekildedir; 
      • Sekhen
      • Iry-Hor / Ro
      • Ka
      • Horus “Timsah”
      • Horus “Akrep” I.
      • Horus “Akrep” II
      • Narmer
      • Menes (Menesten öncesi hanedanlık öncesi dönem ile eski krallık dönemine geçiş ve öncesi sıralarına denk gelmektedir.)
    • Antik mısır eski krallık döneminin en ünlü kralı (firavunu) 3. Hanedan’ın 2. Kralı olan Zoser’dir. Sakkara’da Mısır’ın ilk piramidini, Basamaklı Piramit‘i inşa ettirmiştir.
    • Zoser sonrasıda devam eden mısır piramitlerinin en görkemlilerinden biride 4. Hanedan Kralları zamanında yapılan Keops Piramidi‘dir.
  • Birinci ara dönem (7. – 10. hanedan)
    • Eski krallık döneminin akabinde Mısır uygarlığı çalkantıya girdi, merkezi yönetim çöktü ve mısır ekonomisinin dengesi bozuldu. Birinci ara dönem boyunca mısır iç savaşlara, kıtlığa sürüklendi.
    • MÖ 2.160‘lı yıllarda yukarı mısır’a Intef hanedanlığı, aşağı mısıraysa Herakleopolis hükümdarı hakim oldu. MÖ 2.055 yılında intef hanedanı hükümdarı 2. Mentuhotep (Nebhepetre Mentuhotep) herakleopolis hükümdarlığını yenilgiye uğratarak iki mısır’ı tekrar birleştirdi. Mısır’da tekrar kültürel ve ekonomik bir yenilenme başladı.
  • Orta Krallık Dönemi (11. – 14. hanedan)
    • Mısır uygarlığı bu dönemde Girit ile de ticari ilişki içine girdiler.
    • Sanat, edebiyat ve anıtsal yapı inşasında eserler verdiler.
    • Mısır Orta Krallık döneminin son firavunu 3. Amenemhat‘tır.
    • Asyadan gelen yerleşimciler nüfusça artmaya başladılar, hatta bunların arasından asyalı bir kavim olan Hiksoslar iktidarı ele geçirdiler.
    • Hiksos hanedanı, Mısır’ın ilk yabancı hanedanıydı.
    • Hiksos Kralları’na Çoban Krallar denirdi.
    • Hiksosların Mısırlılara göre daha ileri silah ve savaş teknikleri vardı. Hatta Mısırlıları atlı savaş arabalarıyla tanıştıranlarda hiksoslardır.
  • İkinci ara dönem (15. – 17. hanedan)
    • MÖ 1.650 yıllarında Orta Krallık firavunları zayıflamışlar, bu döneme yine hiksoslar (Mısır dilince yabancı krallar olarakta anılırdı.) hükmetmeye başlamışlardı. Zamanla hiksoslar kendilerini firavun olarak gösterdiler. 
    • Zaman içinde antik mısır firavunları, Teb hanedanı askeri gücünü topladı ve Hiksoslar’a meydan okudu. Yaklaşık 30 yıl süren bir çatışma başladı. Sonunda yerli antik mısırlı firavunlar hakimiyeti tekrar ele geçirdiler.
  • Yeni Krallık Dönemi (18. – 20. hanedan)
    • I. Tuthmosis döneminde mısır medeniyeti, emperyalist bir dış politika izlemeye başladı.
    • Bu dönemde mısır firavunları genel olarak sınır güvenliğini sağladılar ve komşu ilişkilerini geliştirerek refah sağladılar.
    • Ticaret gelişti, ilk yazılı antlaşmakadeş savaşında 2. Ramses hükmünde yapıldı. (Kadeş Antlaşması)
  • 2. ramses
  • II. Ramses – Güney Mısırda bulunan Ebu Simbel tapınağı
    • İlk kadın firavun kraliçe olan hatşepsut döneminde ümit burnuna kadar varılarak ticaret dahada gelişti.
    • 2. Ramses döneminde pek çok tapınak dikilitaş yapıldı.
    • Ancak zamanla mısır uygarlığı, filistin ve suriyedeki kontrolünü kaybederek zayıflamaya başladı.
    • Mısır medeniyeti, ege göçleriyle gelen kavimleri deniz kavimleri olarak isimlendirmişti. bu kavimler mö 1200lü yıllarda mısırla pek çok savaş yapsalarda başarılı olamamışlardı.
  • Son ara dönem (21. – 26. hanedan)
    • XI. Ramses, mö 1078 yılında öldü ve ardından mısır’ın kuzeyine tanis hükümdarı Smendes geçti. Güney mısırsa tebdeki amon yüksek rahiplerince kontrol altında tutulmaktaydı. Bu boşlukta pek çok kabile şefi özerkliklerini ilan etmeye başladılar. (Özellikle Sirenayka ve libya çevresinde kontrol kaybedildi.)
    • Mö 671 667 yıllarında gelişen Asur orduları, Mısıra saldırmaya başladı ve Mısır’ı mağlup ederek memphisi ele geçirdiler.
  • Pers dönemi
  • Geç Hanedanlık Dönemi
  • Yunan dönemi
  • Roma dönemi
    • Mö 672-332 yılları arasında Pers istilalarını önleyemeyen Mısırda, Persliler hüküm sürdüler. Mö 332 yılında Pers yöneticisi Mazaces, Mısır’ı Büyük İskender‘e teslim etmek zorunda kaldı
    • Büyük İskender, Mısır’da kurtarıcı olarak karşılandı. Yeni başkent İskenderiye oldu, Büyük İskender yönetimi Ptolemaios hanedanına bıraktı. İskenderiye Kütüphanesi bilim ve kültürün dünyadaki en önemli merkezlerinden biri haline geldi.Akibetinde Mısır halkının bağlılığını sürdürmek amacıyla Ptolemaios Hanedanı hükümdarları, eski gelenekleri desteklediler ve böylece Yunan kültürü, Mısır kültürünün yerini almadı.
    • Antik Roma‘nın özellikle tahıl gereksiniminin büyük kısmı Mısır’dan karşılanıyordu. Zayıflayan ve istikrarsızlaşan Mısır’da kendi hakimiyetini kesinleştirmek isteyen Roma, Aktium Savaşıyla; Kleopatra ve Marcus Antonius komutasındaki Mısır donanmasını yendi, sonuç olarak Mısır, Roma İmparatorluğunun bir eyaleti haline geldi.

 

Soru sormak için giriş yapın veya Siteye kayıt olun

Memur Alımları, İlanlar, Haberler ve duyurular