İstanbul'da ilk kez ezan sesinin duyulduğu camii

  • İstanbul’da ilk kez ezan sesinin duyulduğu camii
  • Tarihin pek çok gizemi ve efsanelerle dolu bir şehir olan İstanbul’da yapılan en eski camii, aynı zamanda Haliç’in Galata yakasının en büyük camii olan bu caminin kimler tarafından, ne zaman yaptırıldığı, kilise olarakta kullanılmış camiinin ilk olarak camii mi? kilisemi? olduğuyla alakalı ve bu camiinin geçmişi ile ilgili pek çok rivayet bulunmaktadır. Kpss ve diğer ösym sınavlarında çıkabilecek bir tarih sorusu olabilecek bu konu hakkında özellikle genel kabul görmüş hususlara değinelim.
  • Arap Camii’nin tarihçesi, geçmişi ve camii ile ilgili bilgiler:
  • İstanbul’un Beyoğlu ilçesinde Galata semtindeki bu camii’nın Arap Camii ‘dir.
  • Gotik mimari türünde bir eser olan Arap Camii ile ilgili detaylı bilgiler, tarihçesi, adının nereden geldiği Araplar, Emeviler, Bizans, Cenevizliler ve Osmanlı tarihleri arasında kalmış camiinin geçmişindeki karanlık noktalara yazının devamında değinilmiştir.
  • Arap camii'nin tarihçesi, geçmişi
  • Arap Camii minaresinin iç kısımdan görüntüsüİstanbul’da ilk kez ezanın duyulduğu camii
  • Arap Camii’nin adı nereden geliyor?
  • Bir rivayete göre ve Hacı Emin Efendi‘nin yazdığı manzum kitabede belirtildiği üzere Hz. Muhammed tarafından müjdelenen kutlu fetih için İslam ordularının İstanbul’a fethi sırasında Bizans mağlup edilemese de Galata Bölgesi ve Arap Camii’nin bulunduğu alan İslam ordularınca zapdedilmiş ve istanbul’un ilk camiisi olan arap camii bu zamanlarda yapılmıştı.
  • …Ki doksan altı sene geçmiş idi hicretten… Çün oldu Velid bin Abdülmelik Halife-i din… Murad edüp feth-i Konstantiniyye’ye sefer, Ki kıldı Mesleme-i namdar-ı serasker…
  • …Bu beyti mal-ı ganimetle eyleyüp mamur / Ki namı oldu Arap Camii ile meşhur…
  • Tarihi kaynaklar ve bazı rivayetlere göre Arap Camii’nin bulunduğu bölgede günümüzden yaklaşık 1000 sene evvelinde yapılan kazılarda, Bizans tabletleri bulunduğu ve Arap Camii’nin yerinde önceleri Aya Eirene kilisesi bulunduğu iddia edilmiştir. Bir başka rivate göreyse şu an ki Arap Camii’nin mimari yapısından hareketle geçmişte Cenevizli papazlara ait Dominiken Saint Paul kilisesi olduğu söylenmektedir.
  • Rivayetler dışında daha somut araştırmalar ile bu konuyu merak etmiş, araştırmış ve kitabında dile getirmiş olan 1940 tarihinde Benedetto Palazzo O. P.‘un kaleme aldığı “Arap Camii veya Galata Saint Paul Kilisesi” adlı kitabına bakacak olursak; 
    Arap camii veya Galata Saint Paul Kilisesi - Benedetto Palazzo

    Arap camii veya Galata Saint Paul Kilisesi – Benedetto Palazzo

  • Arap Camii’nin kurucusu olarak Emevi kumandan Mesleme bin Abdülmelik gösterilmiştir. Bu kaynakta Arap camii’nin kuruluş tarihinede şu şekilde yer verilmiştir; Emevi kumandan, hicretin 97. senesinde (Miladi takvime göre 716-717 yıllarında) Selanik ile Edirne şehirlerini ele geçirmiş Bizans başkenti İstanbul’u kuşatmıştı, ancak Bizansa gelen destek kuvvetleri ve özellikle Bulgar saldırılarıyla geri çekilmek zorunda kalmıştır.
  • Geri çekilmesine rağmen Arapların “Medinetü’l Kahr” olarak isimlendirdikleri Galata’nın fethi tamamlanmış ve buraya bu camiiyi inşa etmişlerdir. Daha sonraki süreçlerde yapılan araştırmalar ve 20. yy. başlarında rastlalan mezar kitabelerinin Bizans döneminden değil 1325′li yıllardan itibaren gömülü olan Cenevizlilerden kaldığı görülmüştür.
  • Bu da 14. yüzyıl içerisinde Dominiken papazların Arap Camii’yi o yıllarda kilise olarak kullandıklarını göstermektedir, bu kilise Saint Domeniko, Saint Paulo kiliseleri olarak bilinmektedir.
Arap camii, Mesleme Bin Abdülmelik'in kabri

Arap camii, Mesleme Bin Abdülmelik’in kabri

  • Benedetto Palazzo’ya göre Arap Camii, Mesa Domeniko ya da Galata Saint Paul kilisesinin dikdörtgen planlı oluşu, gotik bir tarzda inşaa edilmesi ve üç adet farklı neften oluşması ve mihrap duvarında bulunan tonozların; bu yapının önceleri kilise olarak inşaa edildiğini teyit eder niteliktedir.
  • Bu kaynaktaki ve diğer pek çok çelişkili rivayetteki bilgilere göre bu alanda ilk camii inşa edilmiş olabilir ancak genel kabule göre burada öncesinde kilise vardı, Arap Camii’nin Mesleme bin Abdülmelik öncesinde ve  evveliyatında Bizans imparatorluğuna ait Mesa Domeniko kilisesi bulunduğu tezi daha ağır basmaktadır.
  • Bir diğer rivayet ve efsane İstanbul’da ki Arap Camii ve İlk Mescit
  • Arap Camii veya Galata Saint Paul Kilisesi” kitabının yazarı Benedetto Palazzo O.P.’nun araştırmalarınca Emevilerin İstanbul’u fetih için geldiği dönemde Bizans İmparatoru Leon ile Emevi  Kumandan Mesleme arasında mutabık kalınan anlaşmaya göre, bir cami inşa edilmiştir. Kitap bu caminin bugünkü Galata’da değil, Kadırga üstlerine düşen bölgede “Sokullu Mehmet Paşa Camii” civarında olduğunu belirtmiştir.
  • Kitapta paylaşılan verilere göre, sonraki dönemlerde anlaşmayla Emevilerce kurulan bu camide Fatimi halifesi adına hutbe dahi okunmuştur. Ancak belirtildiği gibi bu camii farklı bir yerdedir.
  • İstanbul'da ilk ezan - Arap Camii

    İstanbul’da ilk ezanArap Camii

  • Fatih Sultan Mehmet devrindeki resmi kayıtlardaysa Arap Camii, Emeviler ve Bizans ile ilgili olarak; Fatih’in (II.Mehmet), Saint Dominika Kilisesi’ni 1474 yılında camiye çevirdiği ve o dönemde Galata’daki en büyük cami olması nedeniyle halk tarafından bu camiiye Cami-i Kebir dendiği belirtilmektedir.
  • Caminin ismindeki Arap ibaresi de yine II. Bayezıd dönemindeki tarihi bir olaya denk gelmektedir. Buna göre; 1594 yılında Endülüs’ten sürülen Arapların camii çevresine yerleştirmeleri ve bu bölgede Arap halkın artmasıyla bu yapı Araplarla anılmış, minarenin Emevi Arap mimarisi ile örtüşen dört köşeli yapısı da yine isminin Arap Camii ile pekişmesine neden olmuştur. 
  • Bugün kü Arap Camii tarih boyunca pek çok afet atlatmıştır. En önemli restorasyon çalışması 1734-1735 senelerinde (yapının aslı malesef çok iyi korunamamıştır.) I. Mahmud’un (+ III. Mehmed’in de) annesi Saliha Sultan tarafından yaptırılmıştır. Bu dönemde ki yenileme ve bakım çalışmaları dışındaysa Arap Camii’de 1868 ve 1913 senelerinde de geniş çaplı tadilatlar yapılmıştır.

Soru sormak için giriş yapın veya Siteye kayıt olun

Memur Alımları, İlanlar, Haberler ve duyurular