Coğrafya – Türkiye’nin Yüzey Şekilleri

KPSS Coğrafya Konu Anlatımı – Türkiye’nin Yüzey Şekilleri Her yıl ortalama 2 veya 3 soru çıkmaktadır  

  • TÜRKİYE’NİN YÜZEY ŞEKİLLERİ
  • Türkiye 3.jeolojik zamanda tamamen belirgin hale gelmiştir. Öncesinde Tetis Denizi vardı.

 

  • 1.Jeolojik zamanda, masifler(sert kara kütleleri) oluştu.(Kırşehir, Bitlis, Yıldız Dağları, Menteşe, Zonguldak taş kömür yatakları)
  • 2.Jeolojik zamanda, peneplenler oluştu
  • 3.Jeolojik zamanda, K.Anadolu ve Toros Dağları, Volkan dağları, Linyit, petrol, bor, tuz yatakları, platolar oluştu.
  • 4.Jeolojik zamanda, İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Ege Denizi
  • Türkiye Genç ülke olduğu için,
  • *Akarsular denge profiline ulaşmamıştır
  • *Deprem riski fazladır
  • *Kırıklı ve kıvrımlı araziler fazladır.
  • Türkiye’nin Dağları
  • —-OROJENİK DAĞLAR——
  • a)Kıvrımlı Dağlar(antiklinal-senklinal)
  • Yan basınçların etkisiyle tortul tabakların kıvrılması sonucu oluşur.
  • Kuzey Anadolu ve Toros Dağları
  • b)Kırıklı Dağlar(horst-graben)
  • Deprem riski yüksektir,sıcak su kaynakları bulunur
  • Kaz, madra, yunt, boz, aydın, menteşe (EGE )
  • Nur Dağları(amanos) <hatay çevresinde> (AKDENİZ)
  • ——VOLKANİK DAĞLAR————–
  • *En fazla volkanik dağ İÇ ANADOLU’da bulunur.(erciyes, melendiz, hasan, karacadağ, karadağ)
  • —-D.anadolu > B.Ağrı, Tendürek, Süphan, Nemrut, K.Ağrı>SANAT
  • —-Güney Doğu Anadolu > Karacadağ
  • !!!!-Ege  > Kula Dağları > En genç oluşumlu volkanik dağ !!!!
  • —-Marmara> Uludağ
  • !!!!-Karadeniz ve Akdeniz’de volkanik dağ bulunmaz.!!!
  • Volkanik dağ bulunan yerlerde ;
  • *tarım arazileri verimlidir(magma mineral deposudur)
  • *Deprem riski vardır,sıcak su kaynakları yaygındır
  • KIYI OVALARI
  • Amik,Köyceğiz,Antalya,Finike,Serik,Dalaman gibi ovalar delta ovası değildir.Sadece Kıyı Ovasıdır.
  • Delta ovaları ; Bakırçay,Gediz,B.Menderes,K.Menderes, Çukurova,Silifke,Bafra,Çarşamba
  • Delta oluşumu için -Akarsular bol alüvyon taşımalı,kıyı derinliğinin az olması lazım,kıyıda güçlü akıntılar olamyacak,gelgit etkisi az olacak,kıta sahanlığı geniş olmalı
  • !!!NOT: Çukurova en büyük delta ovasıdır !!!
  • İÇ OVALAR
  • Tektonik ovalar; iç kuvvetlerin etkisiyle çökme sonucu oluşur.Deprem riski vardır.Türkiye’de en çok tektonik ova bulunur.
  • Karstik ovalar (polye); kalker,jips ve kayatuzu gibi kolay eriyen kayaçların bulunduğu alanlarda oluşur.
  • KARSTİK ŞEKİLLER :  Lapya < dolin < uvala < polye
  • AKDENİZ (TAKKE); tefenni, Acıpayam, kestel, Korkuteli, elmalı
  • EGE; tavas, çiğil, muğla
  • Volkanik ovalar; lavların tektonik çukurları doldurmasıyla oluşur.
  • Kayseri(develi)ovası,Erzurum ovası
  • AKARSULAR
  • -Dört mevsim farklı yağış miktarları olduğu için yağış miktarı olduğu için rejimleri düzensizdir. (ilkbaharda kar erimesi sebebiyle debileri artar)
  • -Akış hızları ve aşındırma güçleri fazladır.
  • -Ulaşıma elverişli değildir.(bartın çayı hariç)
  • -Boyları kısadır.
  • -Doğu-batı yönünde akar genel olarak.
  • -Turizm potansiyeli yüksektir.(çoruh,Manavgat akarsularında rafting yapılır)
  • Türkiye’de doğup yurt dışına dökülen akarsular
  • Fırat,dicle >> basra körfezine
  • Aras,kura,Arpaçay>> hazar gölü
  • Yurt dışında doğuğ Türkiye’ye dökülen akarsular
  • Asi>>akdeniz
  • Meriç>> ege denizi
  • Not: En uzun akarsu KIZILIRMAK 1335 km
  • Denge Profili: Akarsuyun kaynağı ile ağız kısmının aynı seviyeye gelmesi olayıdır.
  • Türkiye’de denge profiline en yakın akarsular EGE BÖLGESİ akarsularıdır.
  • HAVZALAR
  • Akarsular suyunu denize ulaştırıyorsa Açık havza, ulaştıramıyorsa Kapalı havzadır.
  • İç Anadolu kapalı havzası; tuz gölü, konya kapalı havzası, Akşehir gölü, afyon , (en büyük kapalı havza alanı)
  • Göller yöresi kapalı havzası,
  • Van Gölü kapalı havzası,
  • Aras ve Kura kapalı havzası (hazar denizine dökülmesine rağmen hazar denizinin okyanusa çıkışı olmadığı için kapalı havza sayılır)
  • TÜRKİYE’NİN GÖLLERİ
  • DOĞAL GÖLLER
  • 1-Tektonik göller-En çok Marmara Bölgesinde bulunur. Beyşehir, ulubat, eğridir, Akşehir, burdur, manyas, sapanca, tuz, iznik, eber,hazar (Beyşehir ve eğridir göllerinde karstik aşınmalarda görülür)
  • 2-Karstik göller– kestel, karagöl ,salda, avlan, suğla, elmalı, Kızılören
  • 3-Buzul göller-kaçkar ,ağrı, süphan, uludağ, erciyes, bey,bolkar dağlarının üst kısımlarında görülür
  • 4-volkanik göller, nemrut ,acı, gölcük , meke tuzlası
  • 5-Set göller
  • a-Volkanik set göller—van gölü ve çevresindeki haçlı, balık, çıldır, erçek gölü ( bahçeVAN)
  • b-Alüvyon set gölleri——–EGE> bafa (çamiçi) ve Marmara,——KARADENİZ > uzungöl, —–İÇ ANADOLU >mogan,emür—— AKDENİZ >Köyceğiz
  • c-Kıyı Set gölleri(lagün) koy ya da körfezin önünün dalgaların sürüklediği malzemelerle kapanması sonucu oluşur.
  • Marmara> Büyük ve küçük Çekmece,Durusu(terkos)
  • d-Heyelan Set gölleri— Sera,tortum,abant,Yedigöller
  • YAPAY GÖLLER> Baraj gölleridir.
  • PLATOLAR
  • En fazla İÇ ANADOLU da görülür. (Cihanbeyli, haymana, uzunyayla, obruk, bozok)
  • —-Akdeniz’de Teke ve Taşeli (karstik plato)
  • *En alçak plato Marmara’da Çatalca-Kocaeli platosudur.
  • *En yüksek plato Erzurum-Kars Platosudur.
  • RÜZGARLARIN OLUŞTURDUĞU YER ŞEKİLLERİ
  • En fazla Konya-karapınar, Nevşehir-ürgüp, göreme ve Zelve vadisinde görülür.
  • DALGA VE AKINTILARIN OLUŞTURDUĞU YER ŞEKİLLERİ
  • Aşındırma etkisiyle>>
  • falez (yalıyar) (d. Ve b. Karadeniz kıyıları ile batı akdeniz)
  • Biriktirme etkisiyle>>
  • kıyıoku (-kıyı kordonu– Çukurova,ege ve g.marmara) ,
  • lagün ( b. Ve k. Çekmece,durusu(terkos))  ,
  • tombolo (-saplıadaerdek kapıdağ yarımadası, sinop inceburun)
  • TÜRKİYE’NİN KIYI TİPLERİ
  • a) Enine kıyı –ege denizi kıyıları (doğal liman ve körfez fazladır)
  • b) boyuna kıyı—karadeniz ve akdeniz(kıta sahanlığı dar )
  • c) ria kıyı—haliç bölgesi, İstanbul ve Çanakkale boğazları, g.batı ege kıyıları —doğal iman için en uygun kıyı tipidir.
  • d) dalmaçya kıyı– teke yarımadası fethiye, dalyan, Kaleköy, Finike
  • e) limanlı kıyı—b. Ve k . çekmece ,terkos
  • NOT: Türkiye’de fiyord, skayer, mercan, haliç tipi kıyı bulunmaz.
  • TOPRAK ÇEŞİTLERİ
  • a)YERLİ TOPRAKLAR
  • Laterit topraklar—Doğu karadeniz (Laterit -> aşırı yıkanmış tuz ve kireç oranı düşük çay tarımına uygun topraklardır)
  • Podzol topraklar—batı karadeniz (Podzol -> asit oranı yüksek verimsiz topraktır)
  • Kahverengi Orman Toprakları—Orta karadeniz
  • Terra-Rossa Toprakları– Akdeniz (terra-rossa -> kızıl renkli topraklardır)
  • Çernozyom(kara toprak) –erzurum –kars yöresinde bulunur.(çernozyom-kara toprak -> en verimli topra çeşididir)
  • Kestane renkli Step Toprakları—İç bölgelerde görülür
  • Çöl toprakları– tuz gölü
  • Tundra toprakları Türkiye de görülmez
  • b)TAŞINMIŞ TOPRAK
  • Alüvyal topraklar– delta ovalarda görülür
  • Kolüvyal topraklar—dağ eteklerinde görülür
  • Lös—G.doğu Anadolu da görülür
  • Moren—Çakıl yığınlarıdır.. Türkiye de sadece yüksek dağlık bölgelerde görülür.
  • YER ALTI SULARI VE KAYNAKLARI
  • a)Yamaç kaynak—dağlık arazilerde görülür. Karadeniz ve d.anadolu da yaygındır
  • b)Artezyen kaynak—geçirimsiz tabakaların altında insanlar tarafından yeryüzüne çıkartılmasıyla oluşur. tarımın yapıldığı yerlerde yaygındır.. İç Anadolu,ergene, Çukurova,ege kıyıları, g.doğu,muş,malatya
  • c)Fay kaynak—ege ,d.anadolu ve kuzey Anadolu fay hatları boyunca mevcuttur.
  • d)Karstik kaynak—akdeniz de yaygındır. suları soğuk ve kireçlidir.
  • Türkiye de gayzer kaynağı yoktur.
  • DOĞAL AFETLER
  • Heyelan(toprak kayması)>>en çok KARADENİZ de görülür(en fazla ilkbaharda yaşanır)
  • Killi toprak-depremler,kar erimeleri,yerçekimi ve tabakaların dizilişi heyelanda etkilidir.
  • Erozyon>> En çok İÇ ANADOLU’da görülür(sağanak yağışlar ve bitki örtüsü yoksunluğu sebebiyle)
  • Toprağın üst kısmının akarsular,sel ve rüzgarın etkisiyle süpürülmesi sonucu oluşur.
  • Oluşmasına neden olanlar -Bitki örtüsünün tahribi, eğim, meraların tahribi, nadas, tarlaların yanlış sürülmesi, anız yakılması, yağış rejiminin düzensizliği
  • Erozyonu Önlemek için— nöbetleşe ekim , ağaçlandırma yapmak, halkı bilinçlendirmek, taraçalandırma
  • ÇIĞ>> en çok DOĞU ANADOLU ‘da(hakkari bölümü)
  • DEPREM>> KAF,BAF,GAF birinci derece deprem alanlarıdır.Türkiye’de en çok tektonik deprem görülür.
  • -Konya, Karaman, taşeli platosu, Mardin eşiği, ergene havzası deprem riski az olan yerlerdir.
  • SEL ve TAŞKIN >> Sel en fazla İÇ ANADOLU  da (sağanak yağış ve ani kar erimeleri) Taşkın, en fazla Karadeniz ve Marmara’da görülür.(meriç, bartın çayı, bakırçay, k.ve b menderes,gediz )
  1. süheyla 11/08/2014
    çok teşekkür ederim harika ders notları :)

Soru sormak için giriş yapın veya Siteye kayıt olun

Bu Konuları Okudunuz mu?

Ya Çıkarsa?

  • KPSS Haberleri / Memur Haber Siteleri
  • Türkiye'de erozyon ve heyelanın yaygın görülmesinde nedenlerinden hangilerinin her ikisi için ortak olduğu söylenebilir?
  • Türkiye'de en fazla göç veren bölgeleri ortak özelliği aşağıdakilerden hangi değildir?
  • Answer for İşletme 2. öğrencisiyim kpss a'yamı gireceğim mezun olunca?
  • I. Akdeniz ve Karadeniz bölgelerindeki ırmaklarının boyları kısadır. II. İç ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki ırmaklar yıl boyu bol su taşır, III. Ege ve Marmara bölgelerindeki ırmakların taşkın ihtimali azdır. IV. Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki ırmakların hidroelektrik potansiyeli fazladır. Türkiye'deki akarsuların genel özellikleri ile ilgili yukarıda verilen bilgilerden hangileri yanlıştır?
  • Answer for Ülkemizde Merkez Bankası kuruluncaya kadar bunun görevini yerine getiren banka hangisidir?
  • Memur Alımları, İlanlar, Haberler ve duyurular