Biyoloji Ders Notları – Canlıların Ortak Özellikleri Konusu

  • Biyoloji Ders Notları – Canlıların Ortak Özellikleri Konusu
  • 1. Hücresel Yapı : Bütün canlılar yapısal ve işlevsel açılardan, en küçük yapı birimi hücrelerden oluşmaktadırlar.
  • Kimi canlılar ise yalnızca tek hücreden oluşurlar. Bu canlılara ise; “Bir hücreli canlılar” (Prokaryot canlılar) denmektedir.
  • Tek Hücreli Canlılara Örnek: Bir hücrelilere örnek olarak; Kökbacaklılardan Amip (Amoeba), Kamçlı hayvan Öglena, Haşlamalılardan Paramesyum, Sporlulardan Sıtma Plazmodyumu verilebilir.
  • amip
  • Amip (Amoeba)
  • Öglena
  • Öglena
  • Paramesyum
  • Paramesyum
  • Kimi canlılarda ise hücreler; birden fazla sayıda hücrenin belli bir organizasyonla bir araya gelmesi neticesiyle oluşmaktadır. Bu tarz canlılaraysa ; “Çok hücreli canlılar” denmektedir.
  • Çok Hücreli Canlılara Örnek : İnsanlar, Hayvanlar, Bitkiler verilebilir.
  • 2. Beslenme : Canlıların yaşamlarını devam ettirebilmeleri için beslenmeleri gerekmektedir. Değişik yaşam koşullarına adapte olmuş farklı canlılarda değişik beslenme şekilleri gözlemlenmektedir. Bu beslenme çeşitlerini 2 ana başlıkta inceleyecek olursak, bunlar ; Otorotof beslenme ve Heterotrof beslenme ’dir.
  • 2.1. Otorotof beslenme : Canlıların yaşamlarının devamını sağlayabilmek için gerekli olan besini, kendi kendisine üretmesidir. Bu beslenme şekli fotosentetik bitkiler (ışık enerjisi ile besin üretme) ve kemo sentetik canlılarda (bakterilerde) görülmektedir. Bu canlılara üreticiler ‘de denmektedir..
  • 2.2. Heterotrof Beslenme: Bazı canlılar ise gereksinimleri olan besinleri dışarıdan hazır olarak almaktadırlar. Bu canlılara ise Tüketiciler veya Heterotrof beslenen canlılar denir. Bu beslenme biçimi insan, hayvan, mantar ve benzeri pek çok canlıda görülmektedir.

 

  • 3. Enerji Üretimi (Solunum) : Canlıların büyümeleri, iş yapabilmeleri, üreyerek nesıllerini devam ettirmeleri ve bunlar gibi diğer tüm hayatsal fonksiyonlarını gerçekleştirebilmeleri için enerjiye ihtiyaç duymaktadırlar.
    • Canlıların hayatlarının devamı ve canlılığın sürekliliği için, kullanılan enerjinin temeli ve kaynağı Güneş tir.
    • Güneş enerjisinin tüketici canlılar (heteratrof) tarafından kullanılabilmesi için fotosentezle bitkiler tarafından kimyasal bağ enerjisine (başka bir deyişle besinlere) dönüştürülebilmesi gerekmektedir.
  • Fotosentez ile organik besinlerin kimyasal bağlarında depolanan bu enerji, hücre solunumu ile serbest hale geçmektedir ve bu enerji hücrelerde kullanılır. Hücrede Oksijenli ve Oksijensiz olmak üzere iki çeşit solunum gerçekleşir.
  • 3.1. Oksijenli Solunum: Hücrede oksijen kullanarak besinlerdeki kimyasal bağ enerjisinin açığa çıkarılabilmesidir. Örnek olarak;  Hayvanlar , bitkiler verilebilir.
  • 3.2. Oksijensiz Solunum: Hücrede oksijen kullanmadan besinlerdeki kimyasal bağ enerjisinin açığa çıkarılması olayı oksijensiz solunum olarak nitelendirilebilir. Örnek olarak; Bazı bakterilerin solunum şekilleri verilebilir.

 

  • 4. Büyüme : Canlıların bünyesini oluşturan hücrelerin sayıca ve hacimce artmasına büyüme denmektedir. Büyüme olayı besinlerle ve solunum ile gerçekleşmektedir. Dışardan alınan besinlerin, hücrede kullanılması ve enerji oluşturulmasını içeren olayların bütününe Metabolizma denir.
  • Metabolizma : Anabolizma (Yapım olayları) ve Katabolizma (Yıkım olayları) olarak 2′ye ayrılmaktadır.
  • Anabolik ve katabolik olaylar, hücrelerin hayatları boyunca devam etmektedir.
  • Anabolik olaylar > Katabolik olaylar –> Canlı büyümektedir.
  • Anabolik olaylar = Katabolik olaylar –> Büyüme durmaktadır.(Yetişkinlik - Olgunluk)
  • Anabolik olaylar < Katabolik olaylar –> Canlı Yaşlanmaktadır.
  • Hayvanlarda büyümenin bir üst sınırı bulunmaktadır. Bitkilerde büyüme ise gövde ve kök uçlarında bulunan sürekli bölünebilen dokular nedeniyle büyüme sınırsızdır.

 

  • 5. Haraket : Canlılar yaşamlarını sürdürdükleri ortamlara göre çeşitli hareket kabiliyetlerine sahiptirler.
  • Örnek olarak: Tek hücrelilerde Paremesyum = Siller ile (Titrek Tüy) , Öglena = Kamçı ile , Amip = Yalancı ayak (Sitoplazma uzantısı) ile çok hücrelilerde bacak, kanat, yüzgeç benzeri yapılarla hareket sağlanmaktadır. Bitkilerde ise ışığa yönelme gibi yönelme hareketi vardır.
  • 6. Boşaltım : Bir hücreli ya da çok hücreli canlılarda metabolizma sonucunda ortaya çıkan atık maddelerin canlıdan uzaklaştırılmasına boşaltım denmektedir.
  • Tek hücrelilerde Boşaltım; kontraktil kokularla yapılır.
  • Bitkilerde boşaltım; fazla su yapraktan terleme yoluyla yapılır.
  • Katı atıklar yaprak dökümü ile uzaklaştırılır. Hayvanlarda katı sindirim atıkları, sindirim sistemiyle solunum gazları (CO2) su ve suda çözünmüş zehirli atıklar boşaltım sistemiyle canlıdan uzaklaştırılmaktadır.

 

  • 7. Üreme : Her canlının, belli bir süreç dahilindeki büyüme döneminin akabinde, neslini sürdürebilmesi ve canlılığın sürdürülebilirliği, canlı türlerinin sürekliliği için, canlıların kendine benzer bireyler meydana getirmesine üreme denmektedir.
  • 7.1. Eşeysiz Üreme (Mitoz Bölünme) : Mitoz hücre bölünmesi ile oluşmaktadır. Kalıtsal açıdan hem birbirine hemde ana canlıya tamamen benzer yavrular oluşur. Kalıtsal çeşitlilik yoktur. Tek bir ata bulunmaktadır.
  • 7.2. Eşeyli Üreme (Mayoz Bölünme) : Üreme hücreleri mayoz bölünmeyle oluşturulur. Enek ve dişi üreme hücreleri bulunmaktadır. (Yumurta ve Sperm, iki canlı var.) Oluşan yavrular hem birbirinden hemde ana babadan tamamen farklıdırlar. Kalıtsal çeşitlilik vardır, bu sebeple farklı yaşam şartlarına kolay uyum sağlanır. Eşeysiz üremeye göre bu nedenle avantajlıdır denebilir.
  •  mitoz ve mayoz bölünme
  • mitoz ve mayoz bölünme

 

  •   8. Uyarılma Çevresel Uyarılara Tepki : Canlılar iç ve dış ortamlardan gelen fiziksel ve kimyasal uyarılara tepki göstermektedirler. Canlıların bu duyarlılıkları sayesinde çevrelerinde meydana gelen, canlıya zararı olabilecek tepkimelere karşı kendilerini koruyabilirler.  
  •  Örnek olarak : Bitkilerin suya yönelirken kireç vb. maddelerden uzaklaşması, göz bebeklerinin az ışıkta genişlemesi, fazla ışıkta daralması verilebilir.
  • Çevresel uyarılara tepki, sinir sistemi ve duyu organlarının birlikte çalışmasıyla gerçekleşir.
  • 9. Organizma, Organizasyon : Çok hücrelilerde organizasyon en küçük yapı birimi hücredir. Hücre < Doku < Organ < Sistem < Canlı
  • 10. Adaptasyon : Canlıların yaşama ve üreme şansını arttıran uyum yeteneğidir. Kalıtsal olmalıdır. 
  • Adaptasyon örnekleri
  • Adaptasyon örnekleri
  • 11. Protein Sentezi : Bütün canlılar ribozom organeli taşır.  Ribozom organeli protein sentezlemektedir.(Hücre zarı yapısına katılmaktadır.)
  •  şematik protein sentezi
  • Şematik Protein Sentezi 

 

Soru sormak için giriş yapın veya Siteye kayıt olun

Memur Alımları, İlanlar, Haberler ve duyurular