1. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dönemi Gelişmeleri / Muharebeler

1. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dönemi Gelişmeleri / Muharebeler – Konu AnlatımıDers Notları  

  • 1.TBMM DÖNEMİ (23 NİSAN 1920 – 11 AĞUSTOS 1923)

 

  • Teşkilati Esasiye’yi (1921 Anayasasını) hazırladığı için kurucu meclistir.
  • Egemenliği millete verdiği için ihtilalci bir meclistir
  • Yasama,yürütme ve yargı yetkilerini kendinde topladığı için olağanüstü bir meclistir. (güçler birliği)
  • Meclis hükümeti sistemi benimsendi.
  • Azınlıklardan milletvekili olmadığı için ulusal meclistir.
  • Bu mecliste partiler yoktur gruplar vardır. (müdafaai hukukçular, halk zümresi, tesanüd, istiklal, yeşilorducular ve ıslahat grubu)
  • İki dereceli seçimle seçilmişlerdir. (1946 ya kadar çift dereceli seçim sistemi devam etmiştir)

 

  • Meclisin aldığı ilk kararlar (24 Nisan Önergesi)
  • Meclisin üstünde bir kuvvet yoktur
  • Hükümet kurmak mecburidir.
  • Geçici padişah vekili çıkarmak veya hükümet başkanı tanımak uygun değildir.
  • Padişah ve halife sonradan düzenlenecek yasaya göre hareket edecektir.

 

  • Çıkartılan ilk kanunlar
  • Ağnam vergisinin 4 katına çıkartılması (hayvan vergisi) – çıkarılan ilk yasadır.
  • Hıyaneti Vataniye Kanunu – 29 NİSAN 1920
  • Nisabı Müzakere Kanunu (meclis iç tüzüğü ilgilidir) – 5 Eylül 1920
  • Firariler Hakkında Kanun ve İstiklal Mahkemeleri (1927 de kapanmıştır) – 11 Eylül 1920
  • Men-i Müskirat Kanunu (içki yasağı) – 10 Eylül 1920  ve Men-i İsrafat Kanunu (israfın yasaklanması) – 25 Kasım 1920
  • Başkomutanlık Kanunu – 5 Ağustos 1921
  • 1.TBMM’ye Karşı Ayaklanmalar
  • TBMM'ye karşı yapılan ayaklanmalar

   

  • * Doğrudan İstanbul Hükümetinin çıkardığı ayaklanmalar (boğazlarla ilgili)
  • Ahmet Anzavur Ayaklanması (Manyas,Susurluk,Gönen çevresinde çıkan isyanı Çerkez Ethem bastırdı)
  • Kuvayi inzibatiye Ayaklanması(Halifelik Ordusu) (Adapazarı,Geyve,Sapanca etrafında çıkan isyanı Ali Fuat Cebesoy komutanlığında Kuvayi Milliye bastırdı

 

  • * İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletlerinin beraber çıkarttıkları ayaklanmalar
  • Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı ayaklanmaları (Boğazlarla ilgili)– Ali Fuat Cebesoy ve Refet Bele komutanlığındaki Kuvayi Milliye bastırdı
  • Yozgat(çapanoğlu) ayaklanması – Çerkez Ethem bastırdı
  • Afyon(çopur musa) isyanı
  • Konya (Delibaş Mehmet, Bozkır ve Çumra) isyanları
  • Milli Aşiret Ayaklanması(Urfa)
  • Mardin(Ali Batı) isyanı
  • Koçkiri, Bayburt(şeyh eşref) ve Cemil Çeto İsyanları

 

  • * Azınlıkların Çıkardıkları Ayaklanmalar
  • Ermeniler, Doğu Anadolu ve Çukurova Bölgesinde,
  • Rumlar, Karadeniz ve Ege Bölgesinde en uzun süren isyanları çıkartmışlardır.

 

  • * Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe İsyanları
  • Kuvayi Milliye yanlısı olmalarına rağmen düzenli ordunun emrine girmek istemedikleri için ayaklanmışlardır.

                   

  • Sevr Antlaşması – 10 Ağustos 1920
  • Sevr Antlaşmasının Taslağı San Remo Konferansında hazırlandı.(16-26 Nisan 1920)
  • Sevr Antlaşmasını, Rıza Tevfik, Reşat Halis, Hadi Paşa imzaladı.
  • sevr anlaşması san remo konferansı
  • Sevr Antlaşması, Meclisin onayından geçmediği için geçersiz sayılmıştır.

 

  • Gümrü Antlaşması – (3 Aralık 1920)
  • Ermenilerle imzalandı.
  • TBMM’nin kazandığı ilk askeri başarıdır.
  • TBMM’nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır
  • TBMM’yi ve Misaki Milli’yi tanıyan ilk yabancı devletErmenistan’dır.

  • Batum Antlaşması (23 Şubat 1921)
  • Gürcistan’ın Batum ve Ardahan’ı işgali akibetinde gerçekleşen Posof Harekatı sonucunda yapılan bu antlaşma ile gürcü işgalinden kurtarılmıştır bu iki şehir.
  • Gediz Muharebesi  (24 Ekim 1920)
  • Ali Fuat Paşa ve Çerkez Ethem kuvvetlerinin Gediz’de bulunan Yunan kuvvetlerine saldırması üzerine başlamıştır.
  • Başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

 

  • Düzenli Ordunun Kurulması (10 Kasım 1920)
  • Gediz Muharebesi başarızlığı üzerine Kuvayi Milliye birlikleri kaldırılmış Ali Fuat Cebesoy görevden alınmıştır. Batı Cephesi ikiye ayrılarak;
  • Albay İsmet Bey Batı Cephesinin kuzeyine, Refet Bey Güney Cephesine atanmıştır.

 

  • Bilecik Görüşmeleri(5 Aralık 1920)
  • Mustafa Kemal ile İstanbul’daki Tevfik Paşa hükümeti adına Ahmet İzzet Paşa ve Salih Paşa arasında yapılmıştır.
  • Görüşmelerden herhangi bir sonuç çıkmamış, İstanbul’dan gelenler zorla Ankara’ya götürülerek ulusal harekete katıldıkları izlenimini verilmesi amaçlanmıştır.
  • 1.İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921)
  • İsmet Paşa, albaylıktan tuğgeneralliğe yükseldi.

 

  • * Teşkilatı Esasiye Kanunu (20 Ocak 1921) Yeni Türk Devleti’nin İlk Anayasası

 

  • Londra Konferansı (23 şubat-12 Mart 1921) Sadrazam Tevfik Paşa, söz sırası kendisine gelince, “Ben sözü Türk Milletinin gerçek temsilcisi olan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başdelegesine bırakıyorum” diyerek konuşma yetkisini Bekir Sami Bey’e bıraktı.
  • Bu konferansın asıl amacı Sevr maddelerini kabul ettirmek ve TBMM hükümetini oyalayarak Yunanlılara zaman kazandırmaktır.

 

  • * Afganistan ile Dostluk Antlaşması (1 Mart 1921)

 

  • * İstiklal Marşının Kabulü (12 Mart 1921)
  • Milli bir İstiklal Marşı yazılması için yarışmayı düzenleyen Maarif Vekaleti’dir.(meb)
  • İstiklâl Marşı’nı okuyan ilk kişi dönemin Milli Eğitim Bakanı Hamdullah Suphi Tanrıöver’dir.
  • İstiklal Marşı İlk kez Açıksöz Gazetesi’nde yayımlanmıştır.

 

  • Moskova Dostluk Antlaşması (16 Mart 1921)
  • Ali Fuat Paşa, Dr. Rıza Nur , Yusuf Kemal Tengirşenk – Çiçerin imzalamıştır.
  • Ortak düşmana karşı birlikte hareket etme düşüncesi vardır.
  • Ruslar siyasi rejimini Türkiye üzerinden dünyaya yaymak istiyordu.
  • Ruslar TBMM’yi ve Misaki Milliyi tanıyan ilk Avrupalı büyük devlet oldu.
  • * Çarlık Rusya ile yapılan antlaşmalar geçersiz sayıldı.
  • Boğazların geleceği karadenize kıyısı olan devletlerin katılacağı konferansla belirlenecektir.
  • Ruslar Batum’un Gürcülere verilmesi şartı ile Gümrü ve Batum antlaşmalarını tanıdı. (misaki milliden ilk kez taviz verildi)

 

  • 2.İnönü Muharebesi  (23 Mart – 1 Nisan 1921)
  • * Fransa Zonguldak’tan , İtalya  Anadolu’dan çekildi.
  • * İngiltere Malta’daki 40 esiri bıraktı
  • Mustafa Kemal, bu zaferin sonunda İsmet Paşa’ya çektiği kutlama telgrafında; “Siz orada, yalnız düşmanı değil, milletin kötü giden talihini de yendiniz” diyerek İsmet Paşa’yı onurlandırdı.

 

  • Eskişehir-Kütahya Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921)
  • * Mağlubiyetle sonuçlandı. Ordu Sakarya nehrine kadar çekildi
  • * Meclisin Kayseri’ye taşınması gündeme geldi.
  • * Başkomutanlık Kanunu çıkartıldı (3 aylık süre ile)
  • * Tekalifi Milliye Emirleri yayımlandı (milli vergi yükümlülükleri) Tekalifi Milliye emirlerini yayımlayan meclis değil, Başkomutanlık yetkisini kullanan Mustafa Kemal’dir. Tekalifi Milliye meclis onayından geçmemiştir (7 Ağustos 1921)
  • * İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
  • * Maarif Kongresi (15 Temmuz 1921)

 

  •  SAKARYA MEYDAN SAVAŞI (SUBAYLAR SAVAŞI) (23 Ağustos-13 Eylül 1921)
  • İlk kez taarruza geçildi
  • ! 13 Eylül 1683 tarihinde Viyana’da başlayan çekilme, 238 sene sonra Sakarya’da durmuştur.
  • * Kars Antlaşması (13 Ekim 1921) Azerbaycan,Gürcistan,Ermenistan ve TBMM arasında imzalandı.(Rusların aracılığı ile)
  • * Bu antlaşma ile doğu sınırı kesinlik kazandı.
  • Boğazların güvenliğine yönelik ortak harekete ve Nahçivan’ın özerk yapıya kavuşturulmasına karar verildi.
  • * Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) Fransa ile imzalandı-Güney cephesi tamamen kapandı – Fransa Anadolu’dan çekildi.
  • Bu antlaşma ile TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf devleti Fransa olmuştur.
  • İtalya Anadoluyu tamamen boşalttı.
  • Ukrayna ile dostluk antlaşması yapıldı.
  • İngiltere ile esir değişimi antlaşması yapıldı
  • Mustafa Kemal Paşa ise TBMM tarafından Mareşal rütbesine terfi ettirildi ve Gazi ünvanı verildi.
  • Mustafa Kemal Paşa, “Hatt-ı müdafaa yoktur; sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaş kanıyla sulanmadıkça vatan terk olunamaz.” demiştir.

 

  • BAŞKOMUTANLIK MEYDAN MUHAREBESİ (BÜYÜK TAARRUZ) (26 Ağustos-9 Eylül 1922)
  • M.Kemal : “Ordular İlk hedefiniz Akdenizdir. İleri! ” emrini bu savaşta vermiştir (Akdeniz, genel olarak şu an Ege Denizi dediğimiz deniz içinde kullanılmaktaydı..)
  • Anadoludaki düşman işgali sona erdi. İngiltere yalnız kaldı. Sonucunda;
  • * Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır(11 Ekim 1922)-İngiltere,İtalya,Fransa ve TBMM arasında. Yunanistan’ı İngiltere temsil etti.
  • (Türk heyeti: İsmet İnönü, Asım Gündüz, Tevfik Bıyıklıoğlu, Tahsin Bey)
  • * Batı Cephesi kapandı.Doğu Trakya,İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan geri alındı.
  • Osmanlı Devleti hukuken sona erdi.
  • Saltanat kaldırıldı (1 Kasım 1922)(Osmanlı resmen sona erdi)

   

  • Lozan Konferansı (20 Kasım 1922 – 24 Temmuz 1923)
  • Amerika gözlemci olarak katıldı. Bulgaristan ve Sovyet Rusya Boğazlar konusunda konferansa katıldı.
  • Kapitülasyonlar ve Ermeni yurdu taviz verilmeyecek iki önemli konuydu.
  • İtilaf devletlerininde taviz vermemsi üzerine görüşmeler kesildi ve bu arada İzmir İktisat Kongresi toplandı.(17 Şubat 1923)
  • 24 Temmuzda 1923’te antlaşma 1.TBMM tarafından imzaladı,
  • Türk delegeler; İsmet İnönü, Rıza Nur, Hasan Saka
  • Lozan Konferansı
  • 2.TBMM onayladı (23 Ağustos 1923)
  • Kapitülasyonlar kaldırıldı
  • Tüm azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı.
  • Osmanlı borçları taksitlendirildi.
  • Boğazlar başkanı Türk olan bir komisyon yönetimine bırakıldı.Ticaret gemilerinin geçişi serbest bırakıldı,savaş gemilerinin geçişine sınırlamalar getirildi.
  • Yunanistan, Karaağaç İstasyonu ve Bosnaköyü savaş tazminatı olarak Türkiye’ye verdi.
  • Gökçeada(imroz), Bozcaada(taşoz) ve tavşan adaları Türkiye’ye bırakıldı.
  • Ege adaları Yunanlılara(Türkiye’ye yakın yerleri silahlandırmayacak), Rodos ve Oniki Ada İtalyanlara, Kıbrıs İngilizlere bırakıldı.
  • Yabancı okulların varlığının devam etmesine karar kılındı.
  • Gökçeada,Bozcaada ve İstanbul’da yaşayan Rumlar ile Batı Trakya’da yaşayan Türkler, mübadele kapsamı dışında tutuldu.
  • Suriye sınırı, boğazlar, adalar ve patrikhane konuları OLUMSUZ sonuçlandı. Irak sınırı çözümlenemedi.
  • Yabancı okullar, Irak sınırı, Osmanlı borçları, Suriye sınırı, Boğazlar ve Nüfus mübadelesi tekrar gündeme geldi.

 

  • DOĞU CEPHESİ    >>>    Gümrü (3 Aralık 1920) Ant.  ile kapandı.
  • GÜNEY CEPHESİ   >>>    Ankara Ant (20 Ekim 1921) ile kapandı  (Sakarya Meydan Savaşı sonrası)
  • BATI CEPHESİ        >>>    Mudanya Ateşkes Ant (11 Ekim 1922)  ile kapandı
  • BOĞAZLAR Sorunu       >>> MONTRÖ ANT(1936) ile çözümlendi

 

  • Antep’e “Gazi” ünvanı 1921′de, (İstiklal madalyası 2008′de verildi)
  • Maraş’a “Kahraman” ünvanı 1973′de,
  • Urfa’ya “Şanlı” ünvanı 1984′te verilmiştir.

  Tarih Konu Anlatımları – Ders Notları (Tüm Konular)

  1. plaket 18/05/2014
    faydalı bir yazı güzel bir site olmuş tebrikler.

Soru sormak için giriş yapın veya Siteye kayıt olun

Memur Alımları, İlanlar, Haberler ve duyurular